ПАРАСКАРИДОЗ КЕЗІНДЕГІ ЖЫЛҚЫ ЕТІНІҢ АМИНҚЫШҚЫЛДЫҚ БЕЙІНІ: БҰРЫНҒЫ СЕМЕЙ ЯДРОЛЫҚ СЫНАҚ ПОЛИГОНЫ МАҢЫНДАҒЫ РАДИАЦИЯЛЫҚ ҚАУІП ДЕҢГЕЙІ ӘРТҮРЛІ АУМАҚТАРДЫ САЛЫСТЫРУ

Аңдатпа

Жайылымдық жылқы шаруашылығы жүргізілетін бұрынғы Семей ядролық сынақ полигонына жақын аумақтарда өнім сапасын бағалау кезінде радиоэкологиялық ахуалмен қатар жануарлардың паразитологиялық мәртебесін ескеру қажет. Зерттеудің мақсаты радиациялық қауіптің төрт санатындағы Parascaris equorum инвазиясы бар жылқылар етінің аминқышқылдық бейініндегі аумақтық айырмашылықтарды анықтау және оларды шаруашылықтардағы радиометриялық көрсеткіштермен сипаттамалық тұрғыдан салыстыру болды. Материал 2024-2025 жылдары Бөдене, Бесқарағай, Сағыр және Жәнтікей ауылдарындағы шаруашылықтардан алынды. Радиациялық жағдай гамма-сәулеленудің экспозициялық доза қуаты, бета-бөлшектер ағыны және радонның эквивалентті тепе тең көлемдік белсенділігі бойынша сипатталды. Параскаридоз анықталған 40 жылқының етіндегі аминқышқылдар Shimadzu LC-20 Prominence жүйесінде сұйық хроматография әдісімен өлшенді. Аумақтар арасындағы айырмашылықтар салыстыру деңгейінен абсолюттік және пайыздық ауытқуларды есептеу арқылы сипатталды. Гамма-сәулелену көрсеткіші 0,10-0,32 мкЗв/сағ, бета-бөлшектер ағыны 4,1-8,6 бөлш./(мин·см²), ал қора ішіндегі радон белсенділігі 66-128 Бк/м³ шегінде болды. Алмаспайтын аминқышқылдар жиынтығы Бөденеде 7486, Бесқарағайда 7682, Сағырда 7881 және Жәнтікейде 8081 мг/100 г құрады; салыстыру деңгейінен ауытқу тиісінше 8,60; 6,20; 3,77 және 1,33% болды. Ең үлкен тапшылық триптофан мен метионинге тән. Барлық аминқышқылдар бойынша тапшылық төтенше қауіп аймағындағы 8,75%-дан минималды қауіп аймағындағы 2,43%-ға дейін төмендеді. Бұл аумақтық сәйкестік себеп-салдарлық байланысты дәлелдемейді, өйткені инвазияланбаған бақылау тобы болмаған жағдайда радиациялық және паразитологиялық әсерлерді жеке бағалау мүмкін емес.