ҚАЗАҚСТАННЫҢ ШЫҒЫС ӨҢІРІНДЕ АУДАНДАСТЫРЫЛҒАН АРА ТҰҚЫМДАРЫН ІРІКТЕУ ЖӘНЕ ӨСІМІН МОЛАЙТУ

Аңдатпа

Мақалада Шығыс Қазақстан жағдайында өсірілетін ортаорыс тұқымды араларды зерттеу нәтижелері Шығыс Қазақстан ауыл шаруашылығы институтының деректері негізінде берілген. Зерттеу нәтижелері ортаорыс араларының қазіргі уақытта да шаруашылық тұрғысынан маңызды екендігін, әсіресе табиғи-климаттық жағдайы қатал аймақтар үшін аса құнды тұқым болып саналатынын көрсетті. Ұзақ уақытқа созылған эволюция мен табиғи сұрыпталу барысында бұл тұқымда қысқа төзімділік, қоршаған ортаның қолайсыз әсерлеріне бейімділік, ауруларға төзімділік және жоғары өнімділік сияқты бағалы биологиялық әрі шаруашылыққа пайдалы қасиеттер қалыптасқан. Шығыс Қазақстан үшін ортаорыс араларын өсірудің маңызы зор, себебі өңір жағдайына бейімделген жергілікті популяцияны сақтау негізгі міндеттердің бірі болып табылады. Сонымен қатар Қазақстанның әртүрлі облыстарындағы ара шаруашылықтарын жергілікті селекцияның сапалы асыл тұқымды материалымен қамтамасыз ету және сапасы төмен сырттан әкелінетін пакет араларға тәуелділікті азайту да өзекті мәселе болып саналады. Зерттеу барысында ара ұяларының шаруашылыққа пайдалы көрсеткіштері бағаланды, экстерьерлік белгілеріне морфологиялық талдау жүргізілді және алынған сандық мәліметтер статистикалық өңдеуден өткізілді. Сондай-ақ ортаорыс тұқымды аралардан алынған ұрпақтағы селекциялық тұрғыдан бағалы белгілердің тұқымқуалауы зерттелді. Зерттеу нәтижелері бойынша 78 СМ-13 желісінің тәжірибелік тобы бақылау тобымен салыстырғанда жұмыртқа салу көрсеткіші бойынша 3,24 %-ға, ал бал өнімділігі бойынша 12,12 %-ға жоғары болғаны анықталды. Алынған нәтижелер Шығыс Қазақстан жағдайында ортаорыс араларының жергілікті популяциясымен селекциялық жұмысты жалғастырудың тиімділігін көрсетеді және оларды еліміздің ара шаруашылығында кеңінен пайдаланудың маңыздылығын дәлелдейді.